Diplomatski arhiv Ministarstva spoljnih poslova utemeljen je na prethodnoj aktivnosti diplomatskih arhiva Kraljevine Srbije i Kraljevine Jugoslavije.

Osnovan je ubrzo po stvaranju Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca. Kao datum formiranja Diplomatskog arhiva uzima se 5.5.1919. kada je doneta Uredba o organizaciji Ministarstva inostranih dela (MIP) diplomatskih zastupnistava i konzulata Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca. Uredbom je, kao jedna od organizacionih jedinica, ustanovljena Glavna arhiva, koja je u svom sastavu imala dokumentaciju i biblioteku Ministarstva, koje su nasledjene od ministarstava Kraljevine Srbije i Kraljevine Crne Gore. Glavna arhiva pocinje organizovanije da radi tek u jesen 1924. jer je tada ministar inostranih poslova formirao strucnu komisiju koja je imala zadatak da pregleda do tada skupljena dokumenta o stvaranju Kraljevstva SHS i izradi plan daljeg rada Glavne arhive.

Zakon o arhivama Ministarstva inostranih poslova (MIP) i diplomatsko-konzularnih zastupnistava (DKZ) Kraljevine Jugoslavije u inostranstvu od 05.04. 1930. blize je odredio koji arhivski fondovi ulaze u sastav Glavne arhive. Precizirano je da su to arhive predjasnjih ministarstava inostranih dela Kraljevine Srbije i Kraljevine Crne Gore i njihovih zastupnistava u inostranstvu, kao i one strane diplomatske i konzularne arhive ili prepisi, koje su nasoj drzavi pripale na osnovu medjunarodnih ugovora, ili su joj ih predale na cuvanje od strane drzave. Zakon je pod istim uslovima stitio i privatne arhive koje su poklonom, otkupom ili kojim drugim nacinom usle u sastav ma koje od arhiva Ministarstva inostranih poslova ili zastupnistava Kraljevine u inostranstvu.

Od tada se obavljaju sledeci poslovi: rekonstrukcija unistenih ili ostecenih spisa; naucna i druga istrazivanja odobrena privatnim licima po propisima; publikovanje diplomatskih dokumenata od interesa za nacionalnu istoriju; istrazivanja u stranim arhivama, kao i istrazivanja spisa stranih dokumenata koji se odnose na nacionalnu istoriju; sredjivanje i cuvanje predmeta od interesa za nasu diplomatsku istoriju; ucestvovanje u zakljucenju i izvrsenju medjunarodnih ugovora i konvencija koji se odnose na arhive.

Uredbom sa zakonskom snagom o uredjenju MIP i DKZ Kraljevine Jugoslavije u inostranstvu od 10.08.1939. Glavna arhiva je reorganizovana uIstorijsko odeljenje. Nadleznosti odeljenja bile su:

• sredjivanje, tehnicka obrada i cuvanje starih arhiva svih odeljenja Ministarstva i onih diplomatskih i konzularnih zastupnistava i delegacija za koje se izuzetno pokazala potreba da se prenesu u ovo odeljenje i
• staranje o povracaju nestalih ili zagubljenih spisa o kojima je rec u Zakonu o arhivama Ministarstva inostranih poslova i diplomatskih i konzularnih zastupnistava Kraljevine Jugoslavije u inostranstvu.

U sastavu Istorijskog odeljenja bila je i Biblioteka Ministarstva. Rat je za skoro cetiri godine prekinuo rad Istorijskog odeljenja. Arhivi je u to vreme naneta nenadoknadiva steta buduci da je gradja unistena i odneta u Nemacku, a kasnije u SSSR.

Istorijsko odeljenje je u okviru Ministarstva inostranih poslova Demokratske Federativne Jugoslavije pocelo da radi vec marta 1945. Potrebe novog Ministarstva brzo se povecavaju, pa se Istorijsko odeljenje organizuje u tri odseka: Diplomatski arhiv, Dokumentacija i Biblioteka. Diplomatski arhiv pocinje da se osamostaljuje kao posebna organizaciona jedinica Ministarstva. Od marta 1945. do sredine 1949. radilo se uglavnom na restituciji arhivalija odnetih iz nase zemlje u toku Drugog svetskog rata. Zbog spoljne opasnosti u kojoj se nasla Jugoslavija, Diplomatski arhiv je 1949. zatvoren, a arhivalije su preseljene u unutrasnost zemlje. Ponovo pocinje da radi krajem 1957. u Dubrovniku u starom zdanju benediktinskog samostana Sveti Jakob. Godine 1960. vracen je u Beograd, a od 1961. stalno je otvoren za naucnoistrazivacki rad.

Od svog osnivanja Diplomatski arhiv je nosilac klasicne arhivisticke funkcije, a organizacija rada je slicna organizaciji arhiva drugih ministarstava u svetu. Spada u specijalizovane arhive neophodne za redovan rad Ministarstva i drugih nosilaca spoljnopoliticke aktivnosti zemlje, kao i za naucnoistrazivacki rad.

Osnovni zadatak Diplomatskog arhiva je sistematsko prikupljanje, sredjivanje, zastita arhivske gradje vezane za rad Ministarstva spoljnih poslova (MSP) i diplomatsko-konzularnih predstavnistava (DKP), kao i koriscenje u naucne, kulturno-prosvetne, informativne i operativne potrebe.

Razgranicenjem nadleznosti 1981. godine, Arhivu Srbije predata je celokupna arhiva Ministarstva inostranih dela Kraljevine Srbije i njenih diplomatsko-konzularnih predstavnistava za period 1854-1918, ukupno 128 fondova. Na osnovu cl. 46 Zakona o arhivskoj gradji federacije ("Sl. list SFRJ" br. 11 od 7.3.1986) arhivska gradja MIP-a Kraljevine Jugoslavije i njenih DKP za period 1918-1945. predata je Arhivi Srbije i Crne Gore; kao i druga gradja ciji tvorac nije bio SSIP.

Iz arhivskih fondova Kraljevine Srbije i Kraljevine Crne Gore, odnosno Kraljevine Jugoslavije, SMIP u (Sluzba za medjunarodnopravne poslove) zadrzana je jedino Zbirka medjunarodnih ugovora, sto, zajedno sa ugovorima republike Jugoslavije, cini 7.877 fascikli bilateralnih ugovora i 1.107 fascikli multilateralnih ugovora (svi kompjuterski obradjeni).

Diplomatski arhiv danas raspolaze sa 149 fondova nastalih radom SMIP i DKP u periodu 1945 - 1995. koje cine materijali iz bilateralne i multilateralne aktivnosti nase zemlje. Uradjena su informativna sredstva: popisi fondova i knjiga, vodici kroz arhivsku gradju i depoe.

Arhivska gradja se u Diplomatskom arhivu koristi na osnovu Pravilnika o koriscenju arhivske gradje ("Sl. list SFRJ" br. 49 od 25. jula 1987) i dostupna je za koriscenje u istrazivacke i druge svrhe 30 godina posle njenog nastanka. Arhiv ima citaonicu i raspolaze informativnim kartotekama o korisnicima.

Diplomatski arhiv je publikovao zbirke javnih dokumenata o jugoslovenskoj spoljnoj politici od 07.03.1945-1950 - Plava edicija u 8 tomova:

• Dokumenti o spoljnoj politici Jugoslavije 1945. Jugoslovenski pregled, Beograd, 1984;
• Dokumenti o spoljnoj politici Jugoslavije 1946,i I i II knjiga, Jugoslovenski pregled, Beograd, 1985;
• Dokumenti o spoljnoj politici Jugoslavije 1947, I knjiga. Jugoslovenski pregled Beograd 1985. i II knjiga, Jugoslovenski pregled, Beograd 1986;
• Dokumenti o spoljnoj politici Jugoslavije 1948, Jugoslovenski pregled, Beograd, 1989;
• Dokumenti o spoljnoj politici Jugoslavije 1949, Jugoslovenski pregled, Beograd, 1991;
• Dokumenti o spoljnoj politíci Jugoslavije 1950, Jugoslovenski pregled, Beograd, 1993.

Publikovane su i zbirke dokumenata iz perioda 1941-1945; Dokumenti o spoljnoj politici Jugoslavije 1941-1945, I tom, Jugoslovenski pregled, Beograd, 1988 i II tom, Jugoslovenski pregled, Beograd, 1989.

Savezno ministarstvo za inostrane poslove SRJ i Ministarstvo inostranih poslova Ruske Federacije izdali su zbornik dokumenata Odnosi Jugoslavije i Rusije (SSSR) 1941 - 1945.

Zbornik je objavljen u Beogradu 1996. godine na srpskom jeziku (izdavaci SMIP i Vojno-istorijski institut i Ministarstvo inostranih poslova RF).